Portretrecht

Jouw eigen foto’s zijn in principe van jou en van jou alleen. Je mag zelf bepalen of je ze aan de muur wilt hangen, publiceren of verkopen. Er zijn echter uitzonderingen, en die betreffen met name foto’s waar andere mensen op staan. Dan komt in heel veel gevallen het portretrecht om de hoek kijken. Portretrecht betreft niet alleen portretten in de klassieke zin des woords, maar elke foto waarop één of meer mensen herkenbaar zijn afgebeeld. Het kan dus ook om een naaktfoto gaan, een zwaar ‘geshopte’ karikatuur, een groepsfoto van je reisgezelschap of een snapshot van een druk terras in de Amsterdamse binnenstad.

In het openbaar fotograferen

In Nederland heb je in beginsel geen toestemming nodig om mensen in het openbaar te fotograferen of te filmen. Het wordt anders wanneer je dit beeld wilt publiceren of - zoals dat in juridisch jargon heet - openbaar maken. Onder deze noemer vallen niet alleen publicaties in een boek, tijdschrift of krant, maar ook tentoonstellingen en gebruik in reclame-uitingen en last but not least op websites. Hoewel iedereen tegenwoordig z’n eigen fotoboeken kan uitgeven, is bovenal het internet er debet aan dat meer fotografen meer foto’s publiceren dan ooit tevoren. En daardoor is ook het aantal potentiële conflictsituaties explosief toegenomen.

Portretten in opdracht

In hoeverre het portretrecht van de afgebeelde persoon of personen jouw rechten als maker inperkt, hangt in de allereerste plaats af van de context waarin de foto gemaakt is. De Auteurswet maakt onderscheid tussen portretten die in opdracht zijn gemaakt en portretten die dat niet zijn. Daarmee begint de ellende eigenlijk al, want wat is ‘in opdracht’? Laten we het gemakshalve houden op gevallen waarin het initiatief uitgaat van de geportretteerde, en waarbij de fotograaf op enigerlei wijze voor zijn of haar diensten wordt betaald. In zo’n situatie komt de zeggenschap over de betreffende foto of foto’s voor een belangrijk deel bij de geportretteerde terecht. Deze mag de foto’s voor eigen gebruik vermenigvuldigen (overigens zonder dat de maker daaraan hoeft mee te werken door het oorspronkelijke beeldbestand of negatief ter beschikking te stellen). De geportretteerde mag de foto’s ook publiceren in een krant of tijdschrift, mits de naam van de fotograaf wordt vermeld. Maar weer niet op een website, want daarvoor blijft toestemming nodig van de maker.